Thứ Năm, 15/11/2018
Điều trị cho người nghiện ma túy tổng hợp: Cần kiên trì và quyết tâm cao

Số người mới sử dụng ma tuý bị phát hiện chủ yếu sử dụng MTTH và các chất hướng thần thay vì các loại ma tuý truyền thống. Người nghiện MTTH ở nước ta có đặc điểm như đã từng sử dụng heroin; nghiện heroin điều trị thay thế bằng methadone rồi dùng kèm MTTH; điều trị methadone rồi dùng lại heroin lẫn methamphetamine; nhưng cũng nhiều người (chủ yếu là thanh thiếu niên) ngay lần đầu đã dùng các loại MTTH như hồng phiến, ecstasy, ma túy "đá", “cỏ Mỹ”... Việc sử dụng MTTH và các chất hướng thần gây biểu hiện rối loạn tâm thần, hay còn gọi là "ngáo đá", dẫn đến các hành vi vi phạm pháp luật. Trong hai năm 2016 -2017, qua rà soát số đối tượng sử dụng MTTH có biểu hiện "ngáo đá" được phát hiện là 8.429 người (chiếm 3,8% số người nghiện), gây ra nhiều vụ án đặc biệt nghiêm trọng, làm 09 người chết và hàng chục người bị thương. 

Điều trị MTTH hiện nay hết sức khó khăn, chưa có phác đồ điều trị đặc hiệu, chỉ có các giải pháp can thiệp bằng tư vấn, hỗ trợ tâm lý và điều trị triệu chứng khi bị rối loạn tâm thần, ảo giác, hoang tưởng. Nếu các bệnh nhân dùng heroin khi ngộ độc thường ở trạng thái hôn mê và các bác sĩ cũng dễ dàng xử lý hơn thì với MTTH, nhân viên y tế rất vất vả trong việc khống chế bệnh nhân để điều trị. Vì đối tượng “đập đá” khi đã ở trạng thái “ngáo” đều bất hợp tác; nhẹ thì chửi bới, vùng vằng, còn nặng thì kích động, đập phá, la hét, hoặc tấn công bất cứ ai động đến mình. Biện pháp cai nghiện chủ yếu là liệu pháp điều trị tâm lý, hỗ trợ cai nghiện tại cộng đồng. Bác sĩ Chuyên khoa II Huỳnh Thanh Hiển (Bệnh viện Tâm thần TP. Hồ Chí Minh) cho biết, đối tượng sử dụng MTTH (chủ yếu là ma túy “đá") gây ra loạn thần, triệu chứng khá giống với tâm thần phân liệt (biểu hiện ảo giác, nghe có tiếng người nói trong tai, hoang tưởng, rối loạn hành vi và rối loạn cảm xúc). Do vậy điều trị loạn thần cho người sử dụng MTTH giống như điều trị cho người bị tâm thần phân liệt, đó là dùng thuốc chống loạn thần. Thời gian điều trị từ 2- 6 tuần là mất hết triệu chứng và bệnh nhân sẽ hồi phục, nhưng với điều kiện người đó phải sử dụng ít. 

Tại các cơ sở cai nghiện, khi tiếp nhận học viên có biểu hiện rối loạn tâm thần, cơ thể suy kiệt, ăn uống kém, có nhiều bệnh lý kèm theo, cơ sở cai nghiện thực hiện hướng dẫn của Bộ Y tế về "Chẩn đoán và điều trị các rối loạn tâm thần thường gặp do sử dụng ATS"  áp dụng liệu pháp hóa dược, sử dụng nhiều loại thuốc an thần, chống trầm cảm… Với kinh nghiệm điều trị cai nghiện hơn 20 năm, các cơ sở cai nghiện đã vận dụng linh hoạt phác đồ điều trị nhóm opiat kết hợp với các phương pháp của quốc tế, các bài thuốc đông y, liệu pháp tâm lý, giáo dục thể chất, có chế độ dinh dưỡng phù hợp, giáo dục kỹ năng sống và lao động, tổ chức sinh hoạt nhóm, tư vấn điều trị…


Người nghiện ma túy tổng hợp tại Cơ sở cai nghiện ma túy tỉnh Quảng Ninh. Ảnh: A.T  

Nhiều nước trên thế giới đã triển khai các biện pháp đối phó và có nhiều bài học kinh nghiệm thành công như mô hình Matrix ở Mỹ. Mục tiêu của mô hình là giúp người nghiện MTTH ngừng sử dụng ma túy và gắn bó với quá trình điều trị; hiểu những vấn đề cốt lõi liên quan đến cơ chế nghiện và nguy cơ tái nghiện; tiếp nhận những hướng dẫn, hỗ trợ từ nhân viên điều trị; giáo dục tâm lý cho các thành viên trong gia đình; làm quen với các chương trình "bạn giúp bạn"… Tuy nhiên, theo các chuyên gia, các thuốc điều trị MTTH không hiệu quả như mong muốn. TS. Kiều Công Thủy, Bệnh viện Tâm thần Trung ương I cho biết, năm trước bệnh viện đã tiếp nhận vài trăm trường hợp nghiện MTTH và đều bị rối loạn tâm thần, hoang tưởng tự sát, trầm cảm, lo âu (thời gian điều trị là 04 tháng). Những người tìm đến bệnh viện đều đã sử dụng ATS từ 2-3 năm trở lên, trong đó, người nhiều nhất là 39 tuổi và thấp nhất 26 tuổi. Do chưa có phương thức điều trị cho người nghiện ATS, nên Việt Nam đang áp dụng mô hình của Viện Matrix là chủ yếu trị liệu tâm lý, không phải điều trị bằng thuốc, nhằm hỗ trợ phục hồi chức năng cho người nghiện. Những người này đến bệnh viện đều là tự nguyện và được quản lý tại khoa cai nghiện.

Bác sĩ La Đức Cương, nguyên Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Trung ương I phân tích, ma túy “đá” nói riêng hay các loại MTTH nói chung có tác động trực tiếp tới hệ thần kinh trung ương, phá hủy não bộ khiến người nghiện mất minh mẫn. Người dùng ma tuý “đá” thường có những ảo giác, hoang tưởng hành động khác lạ, nguy hiểm hoặc hoang tưởng bị tấn công, kích động, bạo lực. Thậm chí họ tưởng tượng xung quanh có quái vật, có kẻ thù nên tấn công một cách hung hãn, kể cả bố mẹ, con cái họ cũng không nhận ra. Điều nguy hiểm các loại ma túy “truyền thống” như heroin, thuốc phiện chỉ gây ảo giác, hưng phấn trong vài giờ thì ATS gây hưng phấn tới 3 - 4 ngày. Trong thời gian đó, người “ngáo đá” có thể gây ra nhiều hành động nguy hiểm. Dù người dùng không có các biểu hiện hội chứng cai khi thiếu thuốc như vật vã, “dòi bò trong xương” nhưng nếu không dùng, người nghiện có thể uể oải, thiếu sức sống, suy kiệt, buồn chán. Do đó họ thường xuyên tìm cách “đập đá” hay các MTTH khác để vui tươi, phấn chấn trở lại và liều dùng sẽ ngày càng cao. Đến một mức nào đó thần kinh bị phá hủy và xuất hiện hiện tượng “ngáo đá”, sốc thuốc hoặc có bệnh nhân bị tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim.

Cũng theo bác sĩ Cương, việc “cắt cơn” của người nghiện MTT mất từ 7-10 ngày. Tuy nhiên, việc cai nghiện có thành công hay không phụ thuộc nhiều vào lý trí, quyết tâm của người nghiện. Về cơ bản là phải tách người nghiện ra khỏi môi trường có thể mua, tiếp cận được với ma tuý dễ dàng, tách họ khỏi bạn bè có thể rủ rê họ dùng ma tuý. Đồng thời, người thân nên gần gũi, chia sẻ, thông cảm với họ, không để họ bị suy sụp, buồn chán, dẫn đến suy nghĩ phải đi tìm MTTH để “kích” tinh thần lên. Trong khi phác đồ điều trị chưa rõ ràng thì liệu pháp tâm lý là rất quan trọng trong điều trị người nghiện MTTH, bởi nó giúp người nghiện được tư vấn kiến thức, giãi bày những tâm sự thầm kín và giúp họ không bị gục ngã trước sự cám dỗ chết người của những cơn hưng phấn cực độ khi tái sử dụng MTTH. 

Như vậy, cai nghiện MTTH đang là mối quan tâm của các nhà chuyên môn, đặc biệt với các bác sỹ chuyên khoa tâm thần. Bộ Y tế đã giao cho Viện Sức khỏe tâm thần Quốc gia nghiên cứu đặc điểm, biểu hiện khi nghiện MTTH. Hiện nay, Viện Sức khỏe tâm thần quốc gia đang triển khai đề tài "Nghiên cứu lâm sàng và phương pháp điều trị các rối loạn tâm thần do sử dụng amphetamine". Một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2018 được Ủy ban Quốc gia phòng, chống AIDS và phòng, chống tệ nạn ma túy đặt ra để Bộ Y tế tập trung nghiên cứu và triển khai ứng dụng các phương pháp điều trị những rối loạn do sử dụng, nghiện MTTH và các chất hướng thần mới để kiểm soát hành vi loạn thần, hoang tưởng, “ngáo đá” gây hậu quả cho xã hội. Bộ Công an tiếp tục chỉ đạo các địa phương rà soát, thống kê số người sử dụng MTTH và những người có tiền sử biểu hiện “ngáo đá” để phối hợp với ngành y tế xây dựng kế hoạch phòng ngừa, điều trị và có biên pháp quản lý chặt chẽ số đối tượng này, tránh để các đối tượng có hành vi gây mất an ninh trật tự ảnh hưởng đến đời sống xã hội.

Lê Quang Sáng



Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi